مباحث اعتقادی

طبرسي در كتاب احتجاج وكراجكي در كنز از شيخ مفيد نقل كرده اند كه فرموده : خواب ديدم گويا در راهي مي گذرم ، به حلقه اي رسيدم كه جمعيت زيادي در آن اجتماع كرده بودند . پرسيدم اين چيست ؟ گفتند : مردي قصه مي گويد . گفتم : قصه گو كيست ؟ گفتند عمر بن خطالب . مردم را شكافته وارد حلقه شدم ، ناگهان مردي را ديدم كه سخن مي گفت ، سخناني نامفهوم و بي حاصل . كلامش را قطع كرده به او گفتم : به من بگو آيه ي (ثاني اثنين اذهما في الغار) - توبه /29- چگونه دلالت بر فضيلت ابوبكر دارد ؟ .......

لطفا بر روی  ادامه ی مطلب کلیک منید

شكي نيست كه رهبري پيشوايان الهي به منظور هدايت مردم به سر منزل كمال مطلوب است و اين امر در صورتي ميسر است كه آنها آمادگي بهره برداري از اين هدايت الهي را داشته باشند . اگر چنين زمينه ي مساعدي در مردم وجود نداشته باشد ، حضور پيشوايان آسماني در بين مردم ثمري نخواهد داشت .

متاسفانه فشارها و تضييفاتي كه بويژه از امام جواد (ع) به بعد بر امامان وارد شد ، و محدوديتهاي فوق العاده اي كه برقرار گرديد - به طوري كه فعاليتهاي امام يازدهم و دوازدهم را به حداقل رسانيد - نشان داد كه زمينه ي مساعد جهت بهره مندي از هدايتها و راهبري هاي امامان در جامعه (در حد نصاب لازم) وجود ندارد . ازينرو حكمت الهي اقتضا كرد كه پيشواي دوازدهم ، بتفصيلي كه خواهيم گفت ، غيبت اختيار كند تا موقعي كه آمادگي لازم در جامعه به وجود آيد . البته همه ي اسرار غيبت بر ما روشن نيست ولي شايد نكته اي كه گفتيم رمز اساسي غيبت باشد . در روايات ما ، در زمينه ي علل و اسباب غيبت ، روي سه موضوع تكيه شده است :

يكي از سنتهاي ثابت الهي ، آزمايش بندگان و انتخاب صالحان و گزينش پاكان است . صحنه ي زندگي همواره صحنه ي آزمايش است تا بندگان از اين راه در پرتو ايمان و صبر و تسليم خويش در پيروي از اوامر خداوند تربيت يافته و به كمال برسند و استعدادهاي نهفته ي آنان شكوفا گردد . در اثر غيبت حضرت مهدي ، مردم آزمايش مي شوند : گروهي كه ايمان استواري ندارند ، باطنشان ظاهر مي شود و دستخوش شك و ترديد مي گردند و كساني كه ايمان در اعماق قلبشان ريشه دوانده است ، به سبب انتظار ظهور آن حضرت و ايستادگي در برابر شدائد ، پخته تر و شايسته تر مي كردند و به درجات بلندتري از اجر و پاداش الهي نائل مي گردند .

امام موسي بن جعفر (ع) فرمود : "هنگامي كه پنجمين فرزندم غايب شد ، مواظب دين خود باشيد ، مبادا كسي شما را از دين خارج كند . او ناگزير غيبتي خواهد داشت ، به طوري كه گروهي از مؤمنان از عقيده ي خويش بر مي گردند . خداوند بوسيله ي غيبت ، بندگان خويش را آزمايش مي كند... " از سخنان پيشوايان اسلام بر مي آيد كه آزمايش به وسيله ي غيبت حضرت مهدي ، از سخت ترين آزمايشهاي الهي است . و اين سختي از دو جهت است :

 1- از جهت اصل غيبت ، كه چون بسيار طولاني مي شود بسياري از مردم دستخوش شك و ترديد مي گردند . برخي در اصل تولد و برخي ديگر در دوام عمر آن حضرت شك مي كنند و جز افراد آزموده و مخلص و داراي شناخت عميق ، كسي بر ايمان و عقيده به امامت آن حضرت باقي نمي ماند . پيامبر اسلام ضمن حديث مفصلي مي فرمايد : "مهدي از ديده ي شيعيان و پيروانش غايب مي شود و جز كساني كه خداوند دلهاي آنان را جهت ايمان شايسته قرار داده ، در اعتقاد به امامت او استوار نمي مانند"

 2- از نظر سختيها و فشارها و پيشامدهاي ناگوار كه در دوران غيبت رخ مي دهد و مردم را دگرگون مي سازد ، به طوري كه حفظ ايمان و استقامت در دين ، كاري دشوار مي گردد و ايمان مردم در معرض مخاطرات شديد قرار مي گيرد .  

خداوند بوسيله ي غيبت ، امام دوازدهم را از قتل حفظ كرده است ، زيرا اگر آن حضرت از همان آغاز زندگي در ميان مردم ظاهر مي شد ، او را ميكشتند . بر اين اساس اگر پيش از موعد مناسب نيز ظاهر شود ، باز جان او به خطر مي افتد و به انجام مأموريت الهي و اهداف بلند اصلاحي خود موفق نمي گردد .

 زراره يكي از ياران امام صادق (ع) مي گويد : "امام صادق (ع) فرمود : امام منتظَر ، پس از قيام خويش مدتي از چشمها غايب خواهد شد . عرض كردم : چرا ؟ فرمود : بر جان خويش بيمناك خواهد بود"

پيشواي دوازدهم ، هيچ رژيمي را ، حتي از روي تقيه ، به رسميت نشناخته و نمي شناسد . او مأمور به تقيه از هيچ حاكم و سلطاني نيست و تحت حكومت و سلطنت هيچ ستمگري در نيامده و در نخواهد آمد ، چرا كه مطابق وظيفه ي خود عمل مي كند و دين خدا را به طور كامل و بي هيچ پرده پوشي و بيم و ملاحظه اي اجرا مي كند . بنابراين جاي هيچ عهد و ميثاق و بيعت با كسي و مراعات و ملاحظه نسبت به ديگران باقي نمي ماند .

حسن بن فضّال مي گويد : امام هشتم فرمود : گويي شيعيانم را مي بينم كه هنگام مرگ سومين فرزندم [امام حسن عسكري] در جستجوي امام خود ، همه جا را مي گردند اما او را نمي يابند . عرض كردم : چرا غايب مي شود ؟ فرمود براي اينكه وقتي با شمشير قيام مي كند ، بيعت كسي در گردن وي نباشد.

از آنجا كه حكومت ستمگر عباسي  ، به منظور دستيابي به فرزند آن حضرت و كشتن او ، خانه ي امام را سخت تحت كنترل و مراقبت قرار داده بود ، تولد حضرت مهدي (ع) بر اساس طرح دقيق و منظمي كه پيشاپيش ، از سوي امام در اين مورد ريخته شده بود ، كاملاً به صورت مخفي و دور از چشم مردم (وحتي شيعيان) صورت گرفت.

مستندترين گزارش در اين زمينه ، از طرف "حكيمه" عمه ي حضرت عسكري (ع) رسيده كه از نزديك شاهد تولد حضرت مهدي (ع) بوده است . اما بايد توجه داشت كه اين پنهان كاري به آن معنا نيست كه بعدها يعني در مدت 5-6 سال آغاز عمر او ، كه امام يازدهم در حال حيات بود ، كسي آن بزرگوار را نديده بود ، بلكه افراد خاصي از شيعيان در فرصتهاي مناسب و گوناون به ديدار آن حضرت نائل مي شدند تا به تولد و وجود وي يقين حاصل كنند و در موقع لزوم به شيعيان ديگر اطلاع دهند . دانشمندان ما جريان اين ديدارها را به صورت گسترده گزارش كرده اند (شيخ صدوق،شيخ مفيد و...) ولي شايد مهمترين آنها ديدار چهل تن از اصحاب امام عسكري (ع)با آن حضرت باشد كه تفصيل آن بدين قرار بوده است :

 حسن بن ايوب بن نوح مي گويد : ما براي پرسش درباره ي امام بعدي ، به محضر امام عسكري (ع) رفتيم . در مجلس آن حضرت چهل نفر حضور داشتند . عثمان بن سعيد عَمري بپا خاست و عرض كرد : ميخواهم از موضوعي سؤال كنم كه درباره ي آن از من داناتري . امام فرمود : بنشين . عثمان با ناراحتي خواست از مجلس خارج شود . حضرت فرمود هيچ كس از مجلس بيرون نرود . كسي بيرون نرفت و مدتي گذشت . در اين هنگام ، امام ، عثمان را صدا كرد. او بپا خاست . حضرت فرمود : مي خواهيد به شما بگويم كه براي چه به اينجا آمده ايد ؟ همه گفتند : بفرماييد . فرمود : براي اين به اينجا آمده ايد كه از حجت و امام پس از من بپرسيد . گفتند : بلي . در اين هنگام پسري نوراني همچون پاره ي ماه كه شبيه ترين مردم به امام عسكري  (ع) بود ، وارد مجلس شد . حضرت با اشاره به او فرمود :

 "اين ، امام شما بعد از من و جانشين من درميان شماست . فرمان او را اطاعت كنيد و پس از من اختلاف نكنيد كه در اين صورت هلاك مي شويد و دينتان تباه مي گردد..."

اعتقاد به موضوع مهدويت اختصاص به شيعه ندارد ، بلكه بر اساس روايات فراواني كه از پيامبر اكرم (ص) رسيده ، علماي اهل سنت نيز اين موضوع را قبول دارند . منتها آنان نوعاً تولد حضرت مهدي را انكار ميكنند و مي گويند : شخصيتي كه پيامبر اسلام از قيام او (پس از غيبت) خبر داده ، هنوز متولد نشده است و در آينده تولد خواهد يافت!

با اين حال تعداد قابل توجهي از مورخان و محدثان اهل سنت ، تولد آن حضرت را در كتب خود ذكر كرده و آن را يك واقعيت دانسته اند . بعضي از پژوهشگران بيش از صد نفر از آنان را معرفي كرده اند .مثل ابن حجر هيتمي در كتاب الصواعق المحرقة و محمد امين بغدادي سويدي در كتاب سبائك الذهب في معرفة قبائل العرب و ...

دوازدهمين پيشواي معصوم ، حضرت حجة بن الحسن المهدي ، امام زمان (عج) در نيمه ي شعبان سال 255 هجري در شهر "سامرا" ديده به جهان گشود . او همنام پيامبر اسلام (م ح م د) و همكنيه ي آن حضرت (ابوالقاسم) است . ولي پيشوايان معصوم از ذكر نام اصلي او نهي فرموده اند . از جمله القاب آن حضرت ، حجت ، قائم ، خلف صالح ، صاحب الزمان ، بقية الله است و مشهورترين آنها مهدي     مي باشد . پدرش پيشواي يازدهم حضرت امام حسن عسكري (ع) و مادرش بانوي گرامي "نرجس" است كه به نام "ريحانه ، سوسن و صيقل" نيز از او ياد شده است .

 ميزان فضيلت و معنويت نرجس خاتون تا آن حد ، والا بود كه حكيمه خواهر امام هادي (ع) كه خود از بانوان عاليقدر خاندان امامت بود ، او را سر آمد و سرور خاندان خويش ، و خود را خدمتگذار او مي ناميد . حضرت مهدي (عج) دو دوره ي غيبت داشت : يكي كوتاه مدت (غيبت صغري ) و ديكري دراز مدت (غيبت كبري ) . اولي ، از هنگام تولد تا پايان دوران نيابت خاصه ادامه داشت و دومي ، با پايان دوره ي نخست ، آغاز شد و تا هنگام ظهور و قيام آن حضرت طول خواهد كشيد.